زمين لرزه

سلام

در ابتدا فاجعه درگذشت جمع كثيري از مردم را در رخداد زلزله بم تسليت ميگويم. امروز ميخواهم كمي بيشتر در مورد زمين لرزه و علل وقوع آن براي كساني كه معلومات كمتري در اين خصوص دارند بنويسم.پوسته زمين از صفحاتي تشكيل شده است كه اين صفحات نسبت به همديگر جابجا ميشوند.اين جابجايي در دو صفحه مجاور بصورت نزديك شدن صفحات ،دور شدن صفحات و جابجايي امتدادي آنها ميباشد.با توجه به جابجايي اين صفحات در مرز ميان آنها، هنگامي كه تنشهاي ناشي از حركات پوسته زمين به حدي رسد كه از مقاومت سنگها تجاوز كند، در اين صورت گسيختگي در منطقه اتفاق مي افتد و جرم زيادي از توده سنگ به طور ناگهاني جابجا شده (گسل) و موجهاي لرزه اي منتشر ميشوند.عبور اين موجهاي لرزه اي از يك خاستگاه معين موجب ارتعاشاتي در سطح زمين ميشود كه در اين حالت ميگويند زمين لرزه بوقوع پيوسته است.البته زمين لرزه ها ممكن است توسط عوامل ديگري نيز شكل بگيرند .همچنين جابجايي پوسته ها در صورتي كه به آرامي صورت بگيرد چين خوردگي ها را سبب ميشود.ممكن است در منطقه اي جابجايي صفحات هم بصورت چين خوردگي و هم بصورت گسلش نمود پيدا كند.يك زمين لرزه را معمولا تعدادي پيش لرزه و پس لرزه همراهي ميكند.1111111111-10-15.jpg امواج زمين لرزه را با توجه به حركتشان در داخل يا سطح زمين به دو دسته «امواج داخلي يا پيكري» و «امواج سطحي» تقسيم مي‌كنند. امواج سطحي بيشترين انرژي ناشي از تكانهاي كم عمق را دارا بوده و عامل اصلي خرابي‌هاي ناشي از زمين لرزه بخصوص در مناطق مسكوني مي‌باشند. اين گروه از امواج پس از تداخل موجهاي داخلي در امتداد حد فاصلها، شروع به ارتعاش مي‌كرده و عمق نفوذ محدودي دارند،از اين‌رو همواره در نزديكي سطح‌هاي ناپيوستگي متمركز مي‌شوند.بدين جهت در محيطهاي همگن و محيطهاي نامحلول موجهاي سطحي نخواهيم داشت. اين امواج كه به نامهاي موجهاي محدود شده و يا موجهاي هدايت شده نيز معروفند خود به گروههاي مختلفي چون «امواج لاو» و «امواج ريلي» تفكيك مي‌گردند.فركانس امواج R (ريلي) در حدود 6-10 هرتز است كه با توجه به نزديكي به فركانس طبيعي ساختمانها كه 2-8 هرتز است ميتواند پديده تشديد را سبب شود و وقتي دامنه بالا رود سبب تخريب ساختمانها گردد. امواج داخلي يا پيكري دسته ديگري از امواج لرزه‌‌اي هستند كه در درون زمين حركت كرده و در تمامي جهات منتشر مي‌شوند و باسرعتي بيش از موجهاي سطحي حركت مي‌نمايند .امواج داخلي نيزبه دوگروه امواج طولي يا اوليه و امواج عرضي يا ثانويه قابل تقسيم هستند. اين امواج توسط ويژگي‌هائي چون سرعت،دامنه،طول موج،دوره تناوب و فركانس از يكديگر تميز داده مي‌شوند.فركانس اين امواج بين 50 تا 150 هرتز است.زمين‌لرزه‌ها ممكن است به طور طبيعي پديد آيند و يا بر اثر رويدادهاي ساخت بشر به وقوع بپيوندند. براساس دليل پيدايش، آنها را به دسته‌هاي مختلفي تقسيم مي‌نمايند. 1- رويدادهاي طبيعي: - زمين‌لرزه‌هاي زمين‌ ساختي - زمين‌لرزه‌هاي آتش فشاني - زمين‌لرزه‌هاي فروريختي - زمين‌لرزه‌هاي اقيانوسي 2- رويدادها ساخت بشر: - زمين‌لرزه‌هاي القايي - زمين‌لرزه‌هاي ناشي از رويدادهاي كنترل شده

اغلب زمين لرزه‌ها در امتداد گسلهاي فعال اتفاق مي‌افتند. از اين رو شناسايي گسلهاي فعال و نقشه برداري از آنها «مناطق لرزه‌خيز» يا به عبارتي محلهاي وقوع زمين لرزه‌هاي احتمالي را مشخص مي‌كند.گردآوري اطلاعات در مورد زمين لرز‌ه‌هاي گذشته يك منطقه و پياده كردن آنها به روي نقشه،مناطق خطر را هرچه بهتر مشخص مي‌سازد. بررسي‌هاي آماري فراواني رخداد زمين لرز‌ه‌ها در يك منطقه احتمال «دوره بازگشت» زمين لرزه با يك بزرگي مشخص را به دست مي‌دهد. به همين دليل جداولي جهت بررسي زمين‌لرزه‌هاي ايران و جهان تنظيم گشته است. به عنوان مثال، اگر دوره بازگشت زمين لرزه هاي 7 ريشتري يك منطقه صد سال باشد،به اين معني است كه در هر قرن يك زمين لرزه با بزرگي 7 ريشتر ممكن است درمنطقه اتفاق بي‌افتد. به اين ترتيب هرچه از زمان وقوع زمين لرزه مخرب قبلي منطقه بگذرد،احتمال وقوع زمين لرزه مخرب بعدي بيشتر مي‌شود. از آغاز قرن هجدهم تا كنون بيش از سه ميليارد نفر جان خود را در زمين لرزه‌ها از دست داده‌اند.

بررسي آماري زمين لرزه‌هاي ايران: برخي از شهرهاي بزرگ كشور ما در مجاورت گسل‌هاي فعال ساخته شده‌اند و متاسفانه هرچند مدت يك بار در بخشي از ايران زمين لرزه‌اي مخرب، خسارتهاي جبران ناپذيري به بار مي‌آورد. بررسي‌هاي اخيري كه در مورد لرزه‌خيزي و دوره‌هاي بازگشت زمين لرزه‌هاي ايران صورت گرفته،نتايج تكان دهنده‌اي را به همراه داشته است. به اين ترتيب كه شهرهايي مثل تهران،تبريز،نيشابور،قزوين،كاشان،مشهد،شيراز كه درمناطقي با خطر نسبي بالا واقع شده‌اند و زمين لرزه‌هاي ويران كننده‌اي درآنها به ثبت رسيده است،مدت مديدي است كه فعاليت لرزه‌خيزي مهمي نداشته‌اند. ـ بررسي‌هاي آماري، ذخيره بازگشت زمين لرزه‌هاي ويرانگر تهران را در حدود 150 سال به دست مي‌دهد. در شهر تهران بخش قابل توجهي از جمعيت كشور و اكثريت امكانات اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي متمركز شده است. وقوع يك زمين لرزه به بزرگي زمين لرزه سال 1357 طبس درتهران ويراني بسيار وزيانهاي مالي و جاني فراواني برجاي خواهد گذاشت.

شدت يك زمين‌لرزه از روي آثار خرابي‌ها و تأثيراتي كه زمين‌لرزه بر انسان و تأسيسات مي‌گذارد مشخص مي‌شود. شدت ارتعاشات حاصل از زمين‌لرزه با يك مقياس دوازده‌گانه به نام «مركالي»، كه بر مبناي مقدار خسارات سطحي توصيف مي‌شود، مشخص مي‌گردد. اين مقياس كه كاملاً حالتي كيفي و توصيفي دارد از يك (I ) كه نمايشگر ارتعاشاتي بسيار ضعيف و غيرمحسوس است شروع مي‌شود و به دوزاده (XII ) كه شدت خرابي آن فاجعه‌آميز است ختم مي‌گردد. بايد توجه داشت كه شدت زمين‌لرزه با افزايش فاصله از مركز آن، كاهش مي‌يابد. خطي كه تمام نقاطي را كه يك شدت بخصوص از زمين‌لرزه را تحمل كرده‌اند به هم وصل مي‌كند به نام «خط هم‌شدت» (خط هملرز) موسوم است. در شرايط مساوي، هرچه عمق كانوني زمين‌لرزه كمتر باشد، قدرت تخريب آن بيشتر مي‌شود. گرچه با دورشدن از خاستگاه زمين‌لرزه از قدرت تخريبي آن كاسته مي‌شود، ولي امواج زمين‌لرزه ممكن است در رسيدن به خاكها يا محل گسل‌هاي ديگر تشديد شوند. از اين روست كه خطر زمين‌لرزه معمولاً در زمين‌هايي كه از رسوبات منفصل تشكيل شده‌اند، بيش از نقاطي است كه در زير آن سنگ بستر قرار گرفته است. امروزه بشر قادر است سازه‌هاي مقاوم در برابر زمين‌لرزه را طراحي و به اجرا درآورد. به عنوان مثال در سال 1357 زمين‌لرزه‌اي شهر طبس و 90 روستاي اطراف آن را ويران كرد و حدود 15000 كشته برجاي گذارد، در صورتي كه زمين‌لرزه‌اي با بزرگي بيشتر كه 5 سال بعد از آن در كشور ژاپن به وقوع پيوست خسارات نسبتاً كم و تنها 104 كشته به همراه داشت.

بزرگي بزرگي يك زمين‌لرزه مقياسي از ميزان انرژي رها شده را بدست مي‌دهد. هرچه تنش ذخيره شده در سنگ، قابل از ايجاد گسيختگي بيشتر باشد، مقدار انرژي آزاد شده و به همراه آن بزرگي زلزله افزايش خواهد يافت. «بزرگي» زمين‌لرزه رابطه‌هاي مستقيم با مقاومت سنگها نيز دارد. هرچه سنگ مقاوم‌تر باشد، تنش زيادتري لازم است تا آن را بشكند و در نتيجه، پس از شكستن، انرژي بيشتري آزاد مي‌كند. بزرگي زمين‌لرزه را از روي دامنه‌ي امواج ثبت شده در لرزه‌نگاشت تعيين مي‌كنيم. مفهوم بزرگي را اول بار دانشمندي به نام «ريشتر» و آن هم براي زمين‌لرزه‌هاي ايالت كاليفرنياي آمريكا ( محدوده گسل معروف سن‌اندرياس) ارائه داد. امروزه از تعريفي كه ريشتر براي بزرگي بيان داشته در ديگر نقاط جهان نيز بهره گرفته مي‌شود. همان گونه كه مي‌دانيم؛ امواج زمين‌لرزه با دورشدن از مركز به تدريج مستهلك شده و از دامنه‌‌هاي ارتعاشات آن كاسته مي‌شود. طبق تعريف، لگاريتم اندازه‌ها‌ي دامنه‌ها‌ي زمين‌لرزه برحسب هزارم ميلي‌متر را در لرزه‌نگار استانداردي كه در 100 كيلومتري مركز زمين‌لرزه قرار گرفته باشد، بزرگي مي‌نامند. امروزه با استفاده از روشهايي مي‌توان با هر دستگاه لرزه‌نگاري كه در هر فاصله از مركز زلزله قرار داشته باشد، بزرگي را محاسبه كرد. وجود اندازه‌ها‌ي لگاريتمي باعث مي‌شود كه اگر دامنه‌ها‌ي امواج 10 برابر تغيير نمايد؛ بر مقياس بزرگي يك واحد افزوده شود. بررسي‌ها نشان داده‌اند كه با افزايش يك واحد به بزرگي، ميزان انرژي رها شده توسط زمين‌لرزه، حدود 31 برابر بيشتر مي‌شود. بزرگي زمين‌لرزه‌ها را معمولاً با يك عدد صحيح و يك رقم اعشار نشان مي‌دهند. تاكنون در دنيا زمين‌لرزه‌اي كه بزرگي آن بيش از 9 ريشتر باشد به ثبت نرسيده است. ظاهراً مقاومت سنگهاي سازنده‌ي پوسته‌ي زمين به گونه‌اي است كه هيچ سنگي در مقادير انرژي بيش از اين نمي‌تواند بدون آنكه گسيخته شود باقي بماند. به بياني ديگر توانايي سنگها براي ذخيره‌ها‌ي انرژي به صورت تغيير شكل كشسان، حدي دارد و آن هم چيزي حدود 9 ريشتر است. براي مقايسه بد نيست بدانيم كه انرژي بمب اتمي كه هيروشيما را در پايان جنگ جهاني دوم ويران كرد معادل انرژي يك زمين‌لرزه‌‌هاي 5 ريشتري بوده است.

در بسياري از موارد صدمات اصلي ناشي از زمين‌لرزه بعد از لرزش و تخريب اوليه‌ي آن آغاز مي‌شود.اين خطرات شامل آبگونگي و روانگرايي،حركات دامنه اي ،سوناميها يا امواج بسيار بزرگ دريايي و خطرات ديگر از قبيل تركيدگي لوله هاي گاز، آتش سوزي و...

طراحي و اجراي سازه‌هاي مهندسي متناسب با كدها و استانداردهاي ويژه (با توجه به نقشه‌هاي خطر زمين‌لرزه) راهنمايي و آموزش عمومي شهروندان جهت واكنش صحيح در زمان خطر و تشكيل گروههاي امداد و نجات در هر مرحله ا زجمله روشهاي كاستن از خطرهاي ناشي از زمين‌لرزه است.

توضيحات بيشتر در اين خصوص در قسمت زلزله شناسي سايت زمين شناسي رشد قرار دارد.(مطالب اقتباس از اين سايت و جزوه هاي درسي)

image008.jpg در اين يادداشت همچنين ميخواهم در خصوص علت زمين لرزه بم مطالب كوتاهي را عنوان كنم و لينكهاي زمين شناسي مرتبط با زمين لرزه بم كه متاسفانه باعث تلفات بسياري شد را به علاقه مندان معرفي كنم.

اين زمين لرزه در اثر حركت گسل بم كه در مجاورت وبخش خاوري شهر قرار گرفته است ايجاد شده است.اين گسل با روند شمالي جنوبي در حدود 12 كيلومتر طول داشته و راست لغز بوده است.البته با توجه به رسوبات پوشاننده منطقه كه عمدتا از نوع سيلت و رس ناپيوسته و نرم بوده است بنظر ميرسد كه طول آن در زير رسوبات سطحي تا 50 كيلومتر برسد.كانون اين زمين لرزه در عمق كم (براساس نظر مركز اطلاعات لرزه اي آمريكا در عمق 10 كيلومتري ) قرار داشته و بهمين خاطر شعاع حد اكثر خرابي ها تا 10 كيلومتري اطراف گسل ميباشد و بعد از آن سازه ها خسارت چنداني نديده اند.

 news_107_3.jpg  news_107_4.jpg

در پايان لينك مطالب زمين شناسي و مرتبط با زلزله به آورده ميشود.

در > اين لينك نقشه زمين شناسي بم قابل دانلود است.

اين لينك نيز كه مربوط به سازمان نقشه برداري است نقشه ميزان تخريب وعكسهاي هوايي بم بعد از زلزله آورده شده است.

در  اين لينك هم كه مربوط به سايت گاردين است بصورت فلش اطلاعاتي در خصوص نحوه تخريب منازل آورده شده است.(براي ادامه انيمشن دگمه Next را كليك كنيد)

در  اين لينك هم مصاحبه با رئيس شبكه لرزه نگاري تهران قرار دارد.همچنين در  اين بخش سايت نظر يك استاد مهندسي زلزله فلسطيني قرار دارد.

در  بخش اخبار سايت سازمان زمين شناسي مطالب و نقشه هايي در خصوص زلزله بم قرار دارد.

 در اين لينک نيز تصاوير ماهواره ای از شهر بم بعد از تخريب آورده شده است.(حجم عکس ۱.۵ مگابايت و مربوط به ماهوارهIKONOS ميباشد)

اين هم لينکی ديگر از تصاوير ماهواره ای منطقه بم از سايت وزارت راه و ترابری (حجم عکس حدود ۲.۵ مگابايت)

گزارش مقدماتی زمين لرزه بم از پژوهشکده زلزله شناسی

اين هم گزارشی ديگر از زمين لرزه بم به زبان انگليسی 

اين لينک هم که مربوط به راههای عملی زنده ماندن در زلزله به همراه مطالب علمی در خصوص مهندسی زلزله.همچنين در اينجا لينکهای مربوط به زمين لرزه بم قرار دارد.

> در اين بخش سازمان زمين شناسي نيز گزارشها و تصاوير زمين لرزه بم قرار گرفته است.از جمله > گزارش بررسي لرزه زمين ساخت اين زمين لرزه. در ذيل نيز برخي از تصاوير اين سايت از گسل و زمين لرزه بم آورده شده است.

11.jpgbam25.jpg

/ 11 نظر / 212 بازدید
نمایش نظرات قبلی
معين باقري- كوهبنان - كرمان

خللي عالي بود لطفا در مورد گسل كوهبنان نيز اطلاعاتي را بياوريد

مرتضی خانی پور

سلام افتخار زمین شناسی ایران سایتی را برام ایمیل میکنید که از تهران عکس هوایی داشته باشد

mardizirebaran

سلام تشکر برای مجموعه جالبی که جمع کردی سوالی دارم آيا از طيفهای شتاب نگاشت اين زلزله و حداکثر شتاب ثبت شده افقی و قائم هم اطلاعاتی داری؟ ايا سايتی را سراغ داری که طيفش را منتشر کرده باشه؟

يوسف اكبري

لطفا آدرس لصفا مطالبي(علمي) در مورد علل زلزله بم در اختيار ما قرار دهيد

امير حسين

فوق الاده بود مطلبی نوشتم در مورد علت بوجود امدن فاجعه (ساعت شمار حادثه)

mahnaz

چه وبلاگ مفيدی.

mina

سلام و تشکر از مطالب مفيدتون اگر بتونيد يکسری اطلاعات پيرامون زلزله مسجد سليمان بنويسيد ممنون ميشم بازم ميگم خيلی عالی بود

neda

salamman daneshjooye zaminshenasi hastam va etelaate elmi darmorede zaminshenasi minevisam alaghedashtid sar bezanid va nazaratetoon ro bedid va lotfan man ro dar behtar shodanash rahnamyee konid mesle bloge khodetoon

mehdi

من اون فلش رو فارسيش کردم..اميدوارم به درد بخوره...قربان شما...اونو تو وبلاگم ببينيد...inbam.persianblog.ir

Hamidiyan

سلام، خسته نباشيد وبلاگ خوبی دارین .به ما هم سر بزنید